മറയൂർ കുടുംബശ്രീ സി.ഡി.എസ്.

മറയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ കുടുംബശ്രീ സി.ഡി.എസ്. അഥവാ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റി രൂപീകൃതമായത് 2002 സെപ്റ്റംബർ 4-നാണ്. അന്ന് 91 അയൽക്കൂട്ടങ്ങളിലായി ഏകദേശം 1,470 വനിതകളാണ് കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായത്. ആദ്യത്തെ സി.ഡി.എസ്. ചെയർപേഴ്സണായി ശ്രീമതി ഉഷാകുമാരി ചുമതലയേറ്റു. അവരുടെ മികവുറ്റ ഭരണസാരഥ്യത്തിൽ, തികച്ചും അവികസിതമായിരുന്ന മറയൂർ ഗ്രാമത്തിൽ സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന് ലോകമാതൃകയായ കുടുംബശ്രീ സംവിധാനം ചിട്ടയായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.

ഗോത്രവർഗ്ഗ സമൂഹങ്ങളാൽ സമ്പുഷ്ടമായ മറയൂർ പോലൊരു ഗ്രാമത്തിൽ കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നത് ഏറെ ദുഷ്കരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഊരുകളിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് എത്തിപ്പെടാൻ താൽപര്യമില്ലാതിരുന്ന ഗോത്രവർഗ്ഗ വനിതകളെ കുടുംബശ്രീയുടെ ഭാഗമാക്കുക എന്നത് വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. എന്നാൽ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ച സി.ഡി.എസ്. ഭരണസമിതികളുടെ അക്ഷീണ പരിശ്രമത്തിലൂടെ കൂടുതൽ വനിതകളെ കുടുംബശ്രീ കൂട്ടായ്മയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനും അവരെ സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനും സാധിച്ചു.

സി.ഡി.എസിനോടൊപ്പം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും വിവിധ സർക്കാർ വകുപ്പുകളും ഘടകവകുപ്പുകളും ചേർന്ന് നടത്തിയ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലമായാണ് മറയൂർ കുടുംബശ്രീ ഇന്നത്തെ വളർച്ചയിലെത്തിയത്. തുടക്കകാലത്ത് പ്രധാനമായും സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാണ് സി.ഡി.എസ്. പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. നിക്ഷേപം, ആന്തരിക വായ്പ, റിവോൾവിംഗ് ഫണ്ട് തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച അയൽക്കൂട്ട സംവിധാനം ഇന്ന് കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ വായ്പാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് വളർന്നിരിക്കുകയാണ്. മറയൂർ സി.ഡി.എസിൽ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ച ഭരണസമിതി അംഗങ്ങളുടെ മികവുറ്റ നേതൃത്വമാണ് ഈ വളർച്ചയ്ക്ക് പ്രധാന കാരണം.

സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണത്തിനൊപ്പം സാമൂഹിക ശാക്തീകരണം, സ്ത്രീശാക്തീകരണം, ജെൻഡർ ഇക്വാലിറ്റി, തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലേക്കും കുടുംബശ്രീയുടെ പ്രവർത്തനം വ്യാപിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഗ്രാമസഭകളിലും വനിതാ ഘടക പദ്ധതികളിലും സ്ത്രീകളുടെ പ്രാതിനിധ്യം ക്രമേണ വർധിച്ചു. ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങൾ കൂടുതലുള്ള മറയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ കുടികളിൽനിന്നുള്ള വനിതകളെ പുറംലോകവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും അവരുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പിന്നാക്കാവസ്ഥ മാറ്റുന്നതിനും പഞ്ചായത്ത്, കുടുംബശ്രീ, വിവിധ സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ എന്നിവയുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സഹായകമായി.

ഇന്ന് മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ കീഴിൽ 214 അയൽക്കൂട്ടങ്ങളിലായി ഏകദേശം 3,310 അംഗങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിൽ 1,245 അംഗങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി 83 എസ്.സി. അയൽക്കൂട്ടങ്ങളും 982 വനിതകളെ ഉൾപ്പെടുത്തി 66 എഫ്.ടി. അയൽക്കൂട്ടങ്ങളും പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു. കൂടാതെ 22 ബാലസഭകളിലായി 141 ആൺകുട്ടികളും 200 പെൺകുട്ടികളും ഉൾപ്പെടെ 341 ബാലസഭാംഗങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. കുട്ടികളുടെ സാമൂഹികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ വളർച്ചയ്ക്കും കുടുംബശ്രീ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു.

കാർഷികമേഖല പ്രധാന ഉപജീവനമാർഗമായ മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ കീഴിൽ 85 ജെ.എൽ.ജി.കൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 318 വനിതാ കർഷകർ ചേർന്ന് ഏകദേശം 37 ഏക്കർ ഭൂമിയിൽ വിവിധ തരത്തിലുള്ള കൃഷികൾ നടത്തിവരുന്നു. കൃഷിയിലൂടെ കുടുംബവരുമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം വനിതകൾക്ക് സ്വയംതൊഴിലും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഈ കൂട്ടായ്മകളുടെ ലക്ഷ്യം.

അയൽക്കൂട്ടങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണത്തിലും മറയൂർ സി.ഡി.എസ്. ശ്രദ്ധേയമായ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 89 അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾക്ക് ലിങ്കേജ് വായ്പാ പദ്ധതിയിലൂടെ 22 കോടി 51 ലക്ഷം 55,000 രൂപ വായ്പ ലഭിക്കുകയും അത് വിവിധ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി വിനിയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉപജീവനമേഖലയിൽ മികവ് തെളിയിക്കുന്ന 61 ഗ്രൂപ്പ് സംരംഭങ്ങളും 39 വ്യക്തിഗത സംരംഭങ്ങളും 60 എ.ആർ.കെ.ഇ.പി. സംരംഭങ്ങളും സി.ഡി.എസിന്റെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ 14 ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് സി.ഇ.എഫും ഒരു ഗ്രൂപ്പിന് സി.ഐ.എഫും വായ്പയായി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

അടുക്കും ചിട്ടയോടും ദീർഘവീക്ഷണത്തോടും കൂടിയുള്ള സി.ഡി.എസ്., എ.ഡി.എസ്., അയൽക്കൂട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനമായി മറയൂർ സി.ഡി.എസ്. നിരവധി അംഗീകാരങ്ങളും നേടിയിട്ടുണ്ട്. 2022–23 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ജില്ലാതലത്തിൽ മികച്ച സി.ഡി.എസ്. അവാർഡും സംസ്ഥാനതലത്തിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനവും മറയൂർ സി.ഡി.എസ്. കരസ്ഥമാക്കി. കൂടാതെ 2024–25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ജില്ലയിൽ മികച്ച ട്രൈബൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുള്ള ഒന്നാം സ്ഥാനവും മറയൂർ സി.ഡി.എസിന് ലഭിച്ചു. ഈ നേട്ടം സംസ്ഥാനതല പരിഗണനയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കി. മികച്ച സി.ഡി.എസ്. എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിലവിലെ ഭരണസമിതി മോഡൽ സി.ഡി.എസ്., വിഷൻ ബിൽഡിംഗ് തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ മുന്നേറുകയാണ്.

കാഴ്ചപ്പാട്, ആശയം, പ്രചാരണം

സ്ത്രീകളുടെ സമഗ്രമായ ഉന്നമനം സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതിന് അവരുടെ ആത്മവിശ്വാസം ഉയർത്തുകയും പുതിയ അറിവുകൾ നേടിക്കൊടുക്കുകയും കഴിവുകൾ പുറത്തെടുക്കുന്നതിനുള്ള അവസരങ്ങൾ ഒരുക്കുകയും വേണം. വ്യക്തിയുടെയും കുടുംബത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും വളർച്ചയ്ക്ക് വ്യക്തിയുടെ കഴിവുകളും അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങളും ഒരുപോലെ പ്രധാനമാണ്. ഈ ആശയം മുൻനിർത്തി മറയൂർ സി.ഡി.എസിലെ ഓരോ അയൽക്കൂട്ടം അംഗങ്ങളുടെയും അഭിലാഷങ്ങളും ആത്മവിശ്വാസവും അറിവും കഴിവുകളും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി 120 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു.

അംഗങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളും കാഴ്ചപ്പാടുകളും ദൗത്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിവിധ തലങ്ങളിൽ വിശദീകരിക്കുകയും രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. കാഴ്ചപ്പാട് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി സി.ഡി.എസ്. അംഗങ്ങൾ, അക്കൗണ്ടന്റുമാർ, എ.ഡി.എസ്. പ്രതിനിധികൾ, ബ്ലോക്ക് തല ഉദ്യോഗസ്ഥർ തുടങ്ങിയവർ വിവിധ ശിൽപ്പശാലകളിൽ പങ്കെടുത്തു. 2024 ഡിസംബർ 19 മുതൽ 2025 ഏപ്രിൽ 26 വരെ പഞ്ചായത്ത് ഹാളിൽ നടന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അംഗങ്ങൾ സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകളായി തിരിഞ്ഞ് സ്വപ്നങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുകയും ക്രോഡീകരിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് രൂപപ്പെടുത്തിയത്.

മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്

“ഹരിത സുന്ദര സ്വപ്നസാഫല്യ ഗ്രാമം” എന്നതാണ് മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്. വ്യക്തി, കുടുംബം, ഗ്രാമം, സ്ഥാപനം എന്നിവയുടെ സ്വപ്നങ്ങളും അഭിലാഷങ്ങളും തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഘട്ടംഘട്ടമായി വികസനം സാധ്യമാക്കുകയാണ് ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. കാഴ്ചപ്പാട് എന്നത് ഭാവിയിൽ എത്തിച്ചേരേണ്ട ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തിലേക്കുള്ള വഴികാട്ടിയാണ്. നിലവിലെ അവസ്ഥയും അഭിലഷണീയമായ ഭാവി അവസ്ഥയും താരതമ്യം ചെയ്ത് ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും അവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് വിഷൻ ബിൽഡിംഗ് പ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം.

മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് രൂപീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി വിവിധ ശിൽപ്പശാലകളിൽ അംഗങ്ങൾ പങ്കെടുത്തു. 2024 ഡിസംബർ 19 മുതൽ ആരംഭിച്ച ആന്തരിക ഘട്ടങ്ങളിൽ അയൽക്കൂട്ടതല ചർച്ചകൾ നടത്തി. തുടർന്ന് സി.ഡി.എസ്. അംഗങ്ങൾ, അക്കൗണ്ടന്റുമാർ, ബ്ലോക്ക് തല ഉദ്യോഗസ്ഥർ, എ.ഡി.എസ്. പ്രതിനിധികൾ തുടങ്ങിയവരുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ കാഴ്ചപ്പാട് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശിൽപ്പശാലകൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. നിലവിലെ സാഹചര്യവും അഭിലഷണീയമായ സാഹചര്യവും താരതമ്യം ചെയ്ത് മാറ്റത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളും സൂചകങ്ങളും കണ്ടെത്തി രേഖപ്പെടുത്തി.

മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ ദൗത്യം

കാഴ്ചപ്പാട് യാഥാർഥ്യമാക്കുന്നതിനായി എന്തെല്ലാം മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തണം, എന്തിനാണ് അവ നടപ്പാക്കേണ്ടത്, എങ്ങനെ നടപ്പാക്കണം, നിശ്ചിത സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കണം എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ് ദൗത്യപ്രസ്താവന. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി വ്യക്തിഗതവും ഗ്രൂപ്പ് തലത്തിലുള്ളതുമായ നിരവധി സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കാനും സ്ത്രീകളെ നേതൃത്വനിരയിലേക്ക് ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരാനും ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ 100 വ്യക്തിഗത-ഗ്രൂപ്പ് സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കുക, രണ്ട് നാടൻ ഭക്ഷണശാലകൾ തുടങ്ങുക, പഞ്ചായത്ത് തലത്തിൽ ഒരു ഫാം ടൂറിസം പദ്ധതി നടപ്പാക്കുക, കാർഷിക മേഖലയിൽ ഒരു നഴ്സറിയും കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന ഓപ്പൺ മാർക്കറ്റും ആരംഭിക്കുക എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ. മൃഗസംരക്ഷണ മേഖലയിലും പ്രത്യേക പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 25 മുട്ടക്കോഴി–ഹൈടെക് കൂട് പദ്ധതികളിൽനിന്ന് അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ 250 പദ്ധതികളിലേക്ക് വളരുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

ടൂറിസ്റ്റ് ഇൻഫർമേഷൻ സെന്റർ ആരംഭിക്കുകയും 10 വനിതാ ഗൈഡുകളെ പരിശീലിപ്പിച്ച് നിയമിക്കുകയും ചെയ്യാനും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ജീവിതശൈലീരോഗ നിർണയ ക്യാമ്പുകൾ ഓരോ വാർഡിലും വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയും ക്യാൻസർ രോഗനിർണയ ക്യാമ്പ് പഞ്ചായത്ത് തലത്തിൽ വർഷത്തിൽ ഒരുതവണയും സംഘടിപ്പിക്കും. സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യവും ശുചിത്വവും മുൻനിർത്തി ഓരോ വാർഡിലും 50 വനിതകൾക്ക് മെൻസ്ട്രൽ കപ്പ് വിതരണം ചെയ്യുകയും ഉപയോഗരീതി സംബന്ധിച്ച പരിശീലനം നൽകുകയും ചെയ്യും.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനും മാലിന്യസംസ്കരണത്തിനും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. കുടുംബങ്ങൾക്ക് ബയോബിൻ വിതരണം ചെയ്യുകയും ഓരോ വാർഡിലും കമ്പോസ്റ്റ് പിറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യും. എല്ലാ എൻ.എച്ച്.ജി.കളിൽനിന്നും കുറഞ്ഞത് ഒരംഗത്തിന് അക്കൗണ്ടിംഗ് പരിശീലനം നൽകാനും 50 വനിതകൾക്ക് കാർഷിക യന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ പരിശീലനം നൽകാനും പദ്ധതിയുണ്ട്. വനിതകൾക്ക് ഫോർവീലർ, ടൂവീലർ, പ്ലംബിംഗ് തുടങ്ങിയ തൊഴിൽനൈപുണ്യ പരിശീലനങ്ങളും നൽകും.

വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തും സ്ത്രീകളുടെ മുന്നേറ്റം ലക്ഷ്യമിടുന്നു. അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ 180 വനിതകളെ തുല്യതാ പരീക്ഷ എഴുതിക്കുന്നതിനും 100 വനിതകൾക്ക് അടിസ്ഥാന കമ്പ്യൂട്ടർ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിനും പദ്ധതിയുണ്ട്. ഓരോ അയൽക്കൂട്ടത്തിൽനിന്നും ഒരംഗത്തിന് ഗൂഗിൾ പേ പോലുള്ള മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനം നൽകും. ആദിവാസി മേഖലകളിലെ സ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ വർധിച്ചുവരുന്ന നിരോധിത മയക്കുമരുന്നുകളുടെ ഉപയോഗം തടയുന്നതിനായി രണ്ടുമാസത്തിലൊരിക്കൽ ബോധവൽക്കരണ ക്യാമ്പുകളും സംഘടിപ്പിക്കും. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ മറയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ സി.ഡി.എസിനെ കൂടുതൽ ആധുനികവും സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിതവുമായ ഹൈടെക് സി.ഡി.എസ്. ആയി മാറ്റുകയാണ് അന്തിമലക്ഷ്യം.

സ്ത്രീ ശാക്തീകരണവും ഭാവി ലക്ഷ്യങ്ങളും

കഴിഞ്ഞ 26 വർഷങ്ങളായി ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ സ്ത്രീകളെ അയൽക്കൂട്ടങ്ങളിലൂടെ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ വിവിധ പ്രശ്നങ്ങളെ കൂട്ടായ്മയിലൂടെ നേരിടാനുള്ള ശേഷി വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ കുടുംബശ്രീ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥാനം മെച്ചപ്പെടുമ്പോൾ കുടുംബത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ നിലയിലും മാറ്റമുണ്ടാകുമെന്ന് മറയൂർ സി.ഡി.എസിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. കുടുംബത്തിലും സമൂഹത്തിലും സ്ത്രീകളുടെ സ്ഥാനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് സ്ത്രീപക്ഷ കാഴ്ചപ്പാടോടെയുള്ള വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്.

സി.ഡി.എസിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ

മറയൂർ സി.ഡി.എസിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് കുടുംബശ്രീ, സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ, സന്നദ്ധ സംഘടനകൾ, ബാങ്കുകൾ, ജനപ്രതിനിധികൾ, പൗരപ്രമുഖർ തുടങ്ങിയ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന് സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു സ്ഥാപനമെന്ന നിലയിൽ സി.ഡി.എസിനെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് അംഗങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത ആവശ്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അനുയോജ്യമായ സേവനങ്ങളും പരിശീലനങ്ങളും അവസരങ്ങളും ലഭ്യമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. കാഴ്ചപ്പാടും ദൗത്യവും യാഥാർഥ്യമാക്കുന്നതിനായി വ്യക്തമായ പ്രവർത്തനതന്ത്രങ്ങളും കർമ്മപദ്ധതികളും ബിസിനസ് ഡെവലപ്മെന്റ് പ്ലാനുകളും തയ്യാറാക്കി മുന്നോട്ടുപോകുകയാണ് മറയൂർ സി.ഡി.എസ്.

മറയൂർ കുടുംബശ്രീ സി.ഡി.എസ്. ഇന്ന് സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ മികച്ച മാതൃകയായി വളർന്നിരിക്കുകയാണ്. ആദിവാസി സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് സ്ത്രീകളെ സ്വയംപര്യാപ്തരാക്കുകയും സംരംഭകത്വത്തിലേക്കും നേതൃത്വത്തിലേക്കും ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം. “ഹരിത സുന്ദര സ്വപ്നസാഫല്യ ഗ്രാമം” എന്ന കാഴ്ചപ്പാട് യാഥാർഥ്യമാക്കുന്നതിനായി കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ മുന്നേറുന്ന മറയൂർ സി.ഡി.എസ്. വരുംകാലത്തും കൂടുതൽ മാതൃകാപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാഴ്ചവെക്കുമെന്നത് പ്രതീക്ഷിക്കാം